Xhinët dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë. [Edh-Dharijat 51:56]

9.Drejtimi

Imam Muhammed bin Salih bin Uthejmin (v. 1421)

Burimi: Fet’h Rabb-il-Barijjeh bi Talkhis-ul-Hamauijjeh

Përktheu: Valdet Gashi

www.perlatmuslimane.com

Me këtë titull ne duam të sqarojmë nëse pohohet drejtimi në lidhje me Allahun (te ala) apo jo. Kur drejtimi në lidhje me Allahun përmendet në mënyrë të përgjithshme atëherë nuk lejohet as të mohohet e as të pohohet por pa tjetër të kërkohet sqarim lidhur me të:

Nëse me fjalën drejtim është për qëllim ultësia atëherë Allahu nuk është përshkruar me të. Në të vërtetë është e pamundur që Allahu (te ala) të përshkruhet me të. Allahu (te ala) duhet të përshkruhet me lartësimin absolut që ka të bëjë me qenien dhe cilësitë e Tij.

Në qoftë se është për qëllim se drejtimi i lartësisë e mbulon Allahun atëherë Allahu nuk përshkruhet as me të. Në të vërtetë është e pamundur që Allahu (te ala) të përshkruhet me të. Allahu është shumë i Madh dhe më i Lartësuar për t’u përfshirë nga ndonjë prej krijesave të Tij. Si është e mundur që ata ta bëjnë këtë kur kursiu (vendi i vendosjes së këmbëve) i Tij i mbulon qiejt dhe tokën?

وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ

“Ata nuk e kanë vlerësuar siç duhet fuqinë e Allahut. Në ditën e kijametit, e tërë toka do të jetë në grushtin e Tij, ndërsa qiejt do të mbështillen nën të djathtën (dorën) e Tij. Ai është i pastër nga të metat dhe Ai është i Lartë nga çka ata i shoqërojnë!” 1

Në qoftë se me fjalën drejtim është për qëllim drejtimi i lartësisë absolute që i përket Madhërisë së Tij pa e mbuluar Atë atëherë ajo është e vërtetë dhe e pohuar për Allahun (te ala). Ai duhet të përshkruhet me atë lartësi.

Shejkh Ebu Muhammed Abdul-Kadir el-Xhejlani ka thënë:

“Allahu është lart, i ngritur mbi arshin e Tij. Ai përfshinë të gjithë sundimin.” 2

Se përfshinë sundimin do të thotë se Ai (tebarake ue te ala) është mbi tërë sundimin.

Ndoshta dikush pyet se nëse ju e mohoni se ndonjë krijesë përfshinë dhe mbulon Allahun, atëherë si përgjigjeni rreth asaj që Allahu në librin e Tij dhe i dërguari i Tij, si dhe koncensusi i muslimanëve pohojnë se Allahu është në qiell?

Atëherë ne përgjigjemi se fakti se Allahu është në qiell kjo nuk do të thotë se qielli e përfshinë dhe e mbulon Atë. Ai që thotë këtë është i devijuar dhe ka folur vetëm sipas mendjes së tij. Nëse ai ia ka atribuar këtë dikujt, ai ose ka gënjyer ose ka gabuar. Ai që e njeh madhërinë e Allahut (te ala) dhe se Ai mbulon çdo gjë, dhe se toka është në grushtin e Tij në ditën e gjykimit dhe se Ai do të mbështjellë qiejt së bashku në dorën e Tij, atëherë nuk do t’i shkoj mendja se ndonjë krijesë mund ta mbulojë Atë (subhanehu ue te ala).

Bazuar në këtë, termi في السماء mund të ketë dy kuptime:

E para: Fjala “السماء qiell” do të thotë lartësi. Në këtë rast kjo do të thotë se Allahu është në lartësi, do të thotë lart. Se kjo do të thotë lartësi kjo është pohuar në Kuran.

Allahu (te ala) ka thënë:

وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً

“Ju lëshon shi nga qielli.” 3

Do të thotë nga lartësia dhe jo nga vetë qielli pasi që shiu bie nga retë.

E dyta: Se ndajfolja “في  do të thotë mbi. Në këtë rast, do të thotë që Allahu është mbi qiell. Ndajfolja “në” është përmendur shumë herë në Kuran duke pasur për qëllim mbi.

Allahu (te ala) ka thënë:

فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ

“Udhëtoni pra të lirë në tokë.” 4

Do të thotë mbi tokë.

Fjala ألإستواء “Ngritje” mund të ketë disa kuptime ku të gjitha sillen rreth përsosjes dhe përkryerjes.

Këto janë përmendur në tri mënyra në Kuran.

E para: Në mënyrë të përgjithshme. Shembuj të kësaj janë fjalët e Allahut (te ala):

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا

“E pasi ai (Musai) e arriti moshën madhore dhe u ngrit (u bë i pjekur)….”5

E dyta: Fjala “Ngritje” përdoret në mënyrë specifike me ndajfoljen “kah” shembull i kësaj janë fjalët e Allahut (te ala):

ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ

“Pastaj Ai u ngrit lart drejt qiellit.” 6

Kjo do të thotë synoi krijimin dhe qiellin me dëshirë të përsosur.

E treta: Fjala “Ngritje” vjen me ndajfoljen “Mbi”. Shembull i kësaj janë fjalët e Allahut (te ala):

لِتَسْتَوُوا عَلَىٰ ظُهُورِهِ

“Dhe që të hipni mbi shpinat e tyre.” 7

Do të thotë ngritje lart dhe vendosje atje.

Ngritja e Allahut (te ala) ألإستواء (mbi arsh) do të thotë lartësimi i Tij dhe qëndrimi i Tij mbi të ashtu siç i përket Madhështisë dhe Madhërisë së Tij. Një prej argumenteve të Kuranit është se Allahu (te ala) tha:

الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى

”I Gjithëmëshirshmi u ngrit mbi arsh.” 8

Sa i përket sunnetit, el-Khallal ka thënë në “es-Sunneh”9, nga Katadeh bin en-Nu’man (radijAllahu anhu) i cili e dëgjoi të dërguarin e Allahut duke thënë:

“Pasi që Allahu e kishte mbaruar krijimin e krijesave të Tij, Ai u ngrit mbi arshin e Tij.” 10

Shejkh Abdul-Kadir el-Xhejlani tha:

“Kjo është përmendur në çdo libër që Allahu ua ka shpallur profetëve.” 11

Ehl-us-Sunneti janë unanim se Allahu (te ala) është mbi arshin e Tij. Askush nuk ka thënë kurrë se Ai nuk është mbi arsh. Është e pamundur të transmetohet kjo prej tyre qoftë tekstualisht qoftë kuptimisht. Një njeri erdhi tek imam Maliku dhe tha:

“O Ebu Abdil-Lah:

الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى

”I Gjithëmëshirshmi u ngrit mbi arsh.” 12

Si u ngritë Ai?”

Ai u përgjigj: “Ngritja nuk është e panjohur. Mënyra se si nuk kapet nga mendja. Është e detyrueshme të besosh në të dhe është bidat të pyesësh për të. Unë të konsideroj ty vetëm si një bidatçi.” Pastaj ai urdhëroi që të dëbohet.

E ngjashme me këtë është transmetuar nga mësuesi i Malikut, Rabi’ah bin Ebi Abdirr-Rrahman.13

Se “ngritja nuk është e panjohur” do të thotë se kuptimi gjuhësor nuk është i panjohur. Do të thotë lartësi dhe qëndrim lart.

Se “mënyra se si nuk kapet nga mendja” do të thotë se me mendjen tonë nuk mund të kuptojmë se si Allahu (te ala) është ngritur mbi arshin e Tij. Mënyra e vetme për ta kuptuar është nëpërmjet shpalljes e cila nuk ka përmendur asgjë. Nëse nuk ka argumente logjike dhe të shpallura për të atëherë ajo mbetet e panjohur. Përveç kësaj është e detyrueshme që të mos hulumtohet rreth saj.

Fakti se është e detyrueshme të besohet në të do të thotë se është e detyrueshme të besosh në ngritjen e Allahut mbi arsh ashtu siç i përket Atij sepse Allahu e ka treguar këtë për veten e Tij dhe prandaj është e detyrueshme ta pohosh dhe ta besosh atë.

Se është bidat të pyesësh rreth saj do të thotë se është bidat të pyesësh për mënyrën e ngritjes. Kjo është për shkak se pyetja ishte e panjohur në kohën e profetit dhe sahabëve të tij.

Kjo që imam Maliku (rahimehullah) tha në lidhje me ngritjen është e përgjithshme dhe vlen për të gjitha cilësitë që Allahu (te ala) i ka pohuar Vetvetes në Librin e Tij dhe ato që ia ka pohuar i dërguari i Tij . Ne e dimë kuptimin e tyre por se si janë ato nuk e dimë sepse Allahu na ka njoftuar për to por nuk na ka njoftuar se si janë ato. Të flasësh për cilësitë është si të flasësh për qenien e Allahut. Nëse e pohojmë qenien e Allahut (te ala) pa imagjinuar formë, ne gjithashtu duhet të pohojmë cilësitë e Tij pa imagjinuar formë për to.

Disa dijetarë kanë thënë:

“Nëse një Xhehmi të thotë: “Si zbret Allahu në qiellin më të ulët”, duhet t’i thuash atij: “Allahu na ka treguar se Ai zbret pa na treguar se si zbret.”

Të tjerë kanë thënë:

“Nëse një Xhehmi të pyet se si janë cilësitë e Allahut, duhet t’i përgjigjesh: “Si është qenia e Tij?” Ai nuk do të jetë në gjendje ta imagjinojë këtë. Pastaj thuaj atij: “Nëse nuk mund ta imagjinosh qenien e Tij atëherë kjo nuk mund të bëhet as me cilësitë e Tij pasi që cilësitë i përkasin Atij që përshkruhet me to.”

Ndoshta dikush thotë se nëse Allahu është ngritur mbi arsh kjo do të thotë se Ai ose është më i madh se arshi apo më i vogël, apo edhe i barabartë me arshin. Kjo do të nënkuptonte se Allahu të jetë një trup me të cilin Allahu nuk mund të përshkruhet.

Nuk ka dyshim se Allahu është më i madh se arshi dhe se çdo tjetër. Megjithatë, nga kjo nuk nënkuptohen domethënie të kota nga të cilat Allahu është i pastër.

Fakti se është e pamundur që Allahu të përshkruhet me trup është thënie e përgjithshme si nga një perspektivë pohuese dhe nga një perspektivë mohuese, është bidat që kjo të thuhet për Allahun sepse kjo nuk përmendet në Kuran, në sunnet apo tek selefët. Kjo shprehje është e përgjithshme dhe ka nevojë për detaje:

Nëse ata kanë për qëllim një trup të krijuar dhe të përbërë në të cilin secila pjesë e trupit ka nevojë për një tjetër atëherë është e pamundur që Allahu me jetë të përsosur absolute dhe Mbajtës i krijesave të përshkruhet me të.

Nëse ata kanë për qëllim me fjalën trup diçka që ekziston vetvetiu dhe përshkruhet ashtu siç i përket Atij, atëherë kjo nuk është e pamundur për Allahun (te ala). Allahu ekziston Vetvetiu dhe Ai përshkruhet me cilësi të përsosura që i përkasin vetëm Atij (subhanehu ue te ala). Meqenëse fjala “trup” mund të perceptohet në mënyrë të saktë dhe të gabuar në lidhje me Allahun, nuk duhet të mohohet ose të pohohet në mënyrë të përgjithshme.

Këto pohime që pasuesit e bidateve i përmendin në mënyrë që të mohojnë cilësitë e përsosura të Allahut, përbëhen nga dy lloje:

E para: Nënkuptime të sakta që nuk bien në kundërshtim me përsosmërinë me të cilën Allahu duhet të përshkruhet. Ky lloj është i saktë dhe i detyrueshëm për t’u pohuar. Përveç kësaj është e detyrueshme të bëhet e qartë se nuk është e pamundur në lidhje me Allahun.

E dyta: Nënkuptime të kota që bien në kundërshtim me përsosmërinë me të cilën duhet të përshkruhet Allahu. Ky lloj është i kotë dhe duhet të mohohet. Përveç kësaj është e detyrueshme të qartësohet se ato fare nuk nënkuptohen nga Kurani dhe sunneti sepse Kurani dhe sunneti janë të vërteta dhe kuptimet e tyre janë të vërteta dhe e vërteta nuk mund të nënkuptojë diçka të kotë.

Ndoshta dikush thotë se ngritja e Allahut mbi arsh shkakton disa që të besojnë se Ai ka nevojë për që arshi ta mbajë Atë.

Secili që e njeh madhështinë dhe fuqinë e përsosur të Allahut dhe vetëmjaftueshmërinë e Allahut kurrë nuk do t’i shkojë mendja se Allahu ka nevojë për arshin e Tij që arshi ta mbajë Atë. Si do të ishte e mundur kur arshi dhe gjithçka tjetër në mënyrë të pashmangshme ka nevojë për Allahun?

Allahu (te ala) ka thënë:

وَمِنْ آيَاتِهِ أَن تَقُومَ السَّمَاء وَالْأَرْضُ بِأَمْرِهِ ثُمَّ إِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِّنَ الْأَرْضِ إِذَا أَنتُمْ تَخْرُجُونَ

”Nga argumentet e Tij është se qielli dhe toka qëndrojnë me urdhrin e Tij, pastaj kur t’ju thërrasë Ai, me një të thirrur, ju përnjëherë do të dilni nga toka (do të ringjalleni).” 30:25

Ndoshta dikush pyet nëse është e saktë të interpretosh ngritjen e Allahut mbi arsh si pushtim i arshit të cilin Mu’atilah e vepruan kur donin të iknin nga këto pretendime. Megjithatë, ky interpretim është i gabuar për shkak të arsyeve të mëposhtme:

E para: Edhe nëse ky pretendim të ishte i saktë nuk do të thotë se nuk mund të shpjegohet lartësimi me kuptimin e saktë. Dhe nëse do të ishte i kotë do të ishte e pamundur që Kurani dhe sunneti të përbëheshin nga pohime të kota. Ai që e beson këtë është i devijuar.

E dyta: Një interpretim i tillë padyshim nënkupton gjëra të kota. Një prej tyre është se ai bie në kundërshtim me konsensusin e selefëve. Një tjetër është se bëhet e lejuar që të thuhet se Allahu është ngritur mbi tokë dhe gjëra të tjera nga të cilat Allahu është i patër. Një i tretë është se Allahu (te ala) nuk kishte fuqi mbi arshin derisa Ai krijoi qiejt dhe tokën.

E treta: Interpretimi i lartësimit me marrje të pushtetit është i panjohur në gjuhën arabe. Në fakt ky interpretim e kundërshton gjuhën. Kurani është shpallur në gjuhën arabe dhe atëherë nuk mund ta interpretojmë në një mënyrë që nuk është e njohur për arabët.

E katërta: Ata që thonë se ajeti do të thotë marrje e pushtetit pranojnë se kuptimi është metaforik. Megjithatë, një kuptim metaforik mund të pohohet përveçse kur plotësohen katër kushte:

E para: Të ketë argument të vërtetë që nënkupton që kuptimi literal i fjalës të shndërrohet në një kuptim metaforik.

E dyta: Të ketë mundësi që kuptimi gjuhësor të kuptohet me të vërtetë në këtë mënyrë metaforike.

E treta: Se është e mundur që kuptimi metaforik të përshtatet mu në atë kontekst të veçantë. Ai nuk ka nevojë të përshtatet në të gjitha kontekstet për shkak të faktorëve të tjerë parandalues.

Së katërti: Se argumenti sqaron se domethënia duhet të jetë metaforike kur formulimi mund të ketë gjithashtu një kuptim tjetër. Prandaj duhet të ketë dëshmi për të theksuar kuptim të caktuar. Allahu e di më mirë.


1 39:67.

2 el-Ghunjah (1/71).

3 8:11.

4 9:2.

5 28:14.

6 2:29.

7 43:13.

8 20:5.

9 Me një zinxhir transmetimi të saktë sipas kushteve të Bukharit.

10 Ibnul-Kajimi e përmendi këtë në ”Ixhtima-ul-Xhujush el-Islamijjeh”, fq. 34.

11 El-Ghunjeh, fq. 96.

12 20:5.

13 Shih ”el-Esma ues-Sifat” (516).

Shpërndaje: